Liburna project Millingen, geef het verleden toekomst

De galei

In de Oudheid kan een grove tweedeling kan gemaakt worden tussen handelsschepen veelal voortbewogen met een zeil en oorlogsschepen overwegend voortbewogen door roeiers. Voor de voortbeweging was een oorlogsschip voorzien van roeiriemen en een mast en zeil. Zeil en de mast werd gestreken zodra men de vijand naderde. Daarna ging men over op roeikracht.

In de Mediterrane wateren was de galei meer dan 2000 jaar het gangbare oorlogsschip.  De eerste grote zeeslag met galeien vond plaats in 664 v Chr. tussen de Griekse stadstaten Korinthe en Corfoe. De laatste grote zeeslag met galeien vond plaats in 1571 AD bij Lepanto (curieus genoeg ook in Griekenland) tussen de Turkse vloot en de Christelijke alliantie(o.l.v. Spanje). In onze wateren werden galeien niet vaak gebruikt vanwege de ruwe zee. Tijdens de 80 jarige oorlog gebruikten de Spanjaarden voor het de laatste galeien in 1602. De galeien werden simpelweg overvaren ze waren geen partij voor de zwaardere en hogere Nederlandse zeilschepen uitgerust met kanons.

De laatste zeeslag in de Oudheid waar grote slagschepen werden ingezet vond plaats in 31 v.Chr.  Tijdens de Romeinse burgeroorlog tussen Augustus en Marcus Antonius  (samen met de Egyptisch koningin Cleopatra). Een nieuw type schip de liburna viel hier succesvol op. Daarmee kwam een einde aan een tijdperk van steeds groter wordende oorlogsschepen (tot 16 roeiers verdeeld over 2 tot 3 rijen vertikaal). Het tijdperk van de liburna brak aan.

Voor de voortbeweging was een oorlogsschip voorzien van roeiriemen en een mast en zeil. Het zeil en de mast werd gestreken zodra men de vijand naderde. Dit omdat  de mast en zeil installatie zonder meer zouden afbreken bij het rammen en het schip  immobiel maken. Het grote voordeel van roeien was dat men onafhankelijk van wind kon manoeuvreren. 

Liburna

De liburna was oorspronkelijk een klein snel schip genoemd naar de Liburnii een stam woonachtig aan de Adriatische kust in voormalig Joegoslavië. Het scheepstype werd door de Romeinen overgenomen en in verschillende afmetingen ingezet op zee en op de grensrivieren. Een liburna was meestal voorzien van twee rijen roeiers (bireme). Kleinere types zoals de Millingse liburna hadden maar 1 rij roeiers.

Bewapening en tactiek
Als hoofdbewapening had een Romeins oorlogsschip van oudsher een ram (embolos) bevestigd net boven de waterlijn op de voorsteven. De belangrijkste tactiek in de Oudheid was om de vijand te rammen of aan een kant de roeiriemen eraf te varen (diëkplous).
Grotere typen waren voorzien van zogenaamde kastelen waarop grote katapult of kruisbogen konden worden geplaatst. Meestal waren er ook nog mariniers aan boord die vijandelijke schepen konden enteren.

Archeologie
Het is opmerkelijke dat er bijna geen oorlogsschepen uit de Oudheid zijn teruggevonden of opgegraven. Vrachtschepen wel, daar zijn er honderden van bekend. Hoe is dat nu mogelijk?

Vrachtschepen zinken dankzij hun relatief zware lading, waarna in gunstige gevallen het hout op de zee- of rivierbodem wordt afgedekt en daardoor geconserveerd. Galeien worden in de strijd buiten gevecht gesteld maar zinken meestal niet. Ze worden simpelweg overgenomen door de vijand. Soms moedwillig gestrand en in brand gestoken. Maar zinken doen ze niet gauw.

Marsala 1 en 2

En toch zijn er een aantal oorlogsschepen gevonden. 2 wrakken op net ten westen van Sicilie. De Marsalla 1 en 2. Dit waren Punische oorlogschepen in der haast gebouwd door de Carthagers (de Romeinen noemde hen Puniers). Ze werden ingezet tijdens de laatste grote zeeslag van de 1e Punische oorlog (264- 241 v.Chr.) De 1e Punische oorlog was een worsteling tussen Rome en Carthago de inzet was Sicilie. De Romeinen wonnen de zeeslag en daarmee de oorlog. Zo werd Sicilie de eerste PROVINCIA van de Romeinen. De snebben/ramsporen (latijn: rostra) van de verslagen Carthaagse vloot werden gebruikt om het spreekgestoelte op het forum in Rome te versieren.

De Marsala 1 was een oorlogsschip gevonden in 1969. De resten zijn in z'n geheel opgegraven en geconserveerd. Het schip is nu te zien in het Museo te Marsala.

Slechts 70 meter van de M 1 is een tweede schip gevonden.

Athlit ram

Voor de kust van Israel is in 1980 een ramspoor (latijn: Rostra grieks embolos) gevonden.

Het is een typisch Griekse ram behorende bij een trireme. De bronzen ram wordt inde 3e eeuw voor Chr gedateerd.

De Mainz schepen

In Mainz aan de Rijn werd bij de uitbreiding van het Hilton hotel in .... een vijftal Romeinse schepen gevonden